strona: 1, 2

Kiedy bliźni sugerują nam czasem, iż "upadliśmy na głowę", "zbyt mocno się w głowę uderzyliśmy" lub też "szukamy guza", nie mają raczej na myśli rzeczywistego upadku lub przeczesywania naszej fryzury w poszukiwaniu odkształceń. Niewielu pewnie też zastanawia się, czym naprawdę grozi fizyczny upadek i uderzenie w czaszkę, lub dlaczego reagujemy na cios zwiększeniem stopnia "zguzienia". A tymczasem urazy czaszki i okolicy głowy, to jedne z najbardziej niebezpiecznych urazów. Aby móc opowiedzieć, co też może nam się przytrafić, gdy dosłownie "uderzymy się w głowę", musimy zacząć od odrobiny anatomii.

Budowa naszej głowy (w tzw. ooooooooogromnym skrócie)

  1. kość czołowa
  2. kość ciemieniowa
  3. kość skroniowa
  4. kość potyliczna
  5. kość jarzmowa
  6. kość nosowa
  7. szczęka
  8. żuchwa

Czaszka dzieli się na dwie główne części: mózgową i twarzową. Część mózgowa zbudowana jest z 8 kości, cześć twarzowa z 14: W pobliżu łuków brwiowych znajdują się zatoki czołowe. Do kości potylicznej przyczepione są mięśnie karku, w przez tzw. otwór potyliczny przechodzi rdzeń kręgowy. Podstawa czaszki dzięki powierzchnia stawowym łączy się z kręgiem szyjnym I w sposób umożliwiający poruszanie głową do przodu i do tyłu.

Kość klinowa ma na swojej powierzchni zagłębienie - tzw. siodełko tureckie, w którym mieści się przysadka mózgowa.

Mózg otoczony jest tzw. oponami, będącymi błonami z tkanki łącznej. Sam mózg zbudowany jest z tzw. substancji białej i substancji szarej (zbudowanej głownie z komórek nerwowych i nazywanej korą mózgową). Mózg dzieli się na dwie półkule, móżdżek i pień mózgowy. Półkule mózgowe łączy ze sobą spoidło wielkie. Pofałdowania kory mózgowej nazywane są zakrętami mózgowymi. Między zakrętami znajdują się rowki. Półkule dzielą się na płaty mózgowe: czołowe, ciemieniowe, skroniowe i potyliczne.
Mózg osłaniają trzy warstwy opon mózgowych (licząc od "zewnątrz": opona twarda, pajęcza, naczyniowa), przedzielone przestrzeniami zawierającymi płyn mózgowy. Opona twarda to szara błona ściśle przylegająca do wewnętrznej powierzchni czaszki. Przestrzeń pomiędzy oponą twardą a czaszką nazywana jest nadtwardówkową. Przestrzeń pomiędzy opona twarda a mózgiem, to jak się łatwo domyślić przestrzeń podtwardówkowa. Mózg otaczają jeszcze dwie przezroczyste opony: wewnętrzna naczyniówka i zewnętrzna pajęczynówka.
Krew dociera do czaszki za pomocą dwóch tętnic szyjnych i dwóch tętnic kręgowych. Krew do mózgu prowadzą trzy pary tętnic mózgowych: przednia, środkowa i tylna, oraz tętnice kręgowe.

Rodzaje urazów


Rys. - "Linia kapeluszowa " Źródło: S. Raszeja "Medycyna sądowa"

Urazu głowy możemy nabawić się w najprzeróżniejszy sposób. Możemy zostać uderzeni jakimś przedmiotem, sami możemy uderzyć o coś głową, ale także możemy wykonać zbyt gwałtowny ruch, który spowodować może nagłą zmianę ciśnienia śródczaszkowego. Inny podział to urazy otwarte, gdy dochodzi do powstania otworów lub szczelin w pokrywie czaszkowej i zamknięte, gdy obrażenia nie powodują przerwania pokrywy kostnej.

Aby ocenić, czy uraz powstał na skutek uderzenia, czy też upadku, wykorzystuje się tzw. zasadę "linii kapeluszowej". Uznaje się, iż obrażenia powyżej tej linii nie powstają (lub powstają tylko wyjątkowo) w wyniku upadku. Natomiast obrażenia w linii kapeluszowej i poniżej są najczęściej wynikiem uderzenia głowy o twarde podłoże.

 

Rys. - "Mechanizm nabijania guza " Źródło: DiMayo "Medycyna sądowa"

W wyniku uderzenia, oprócz wszelakiego rodzaju ran głowy, grozić nam może:

Nabicie sobie tzw. guza.

Kiedy przedmiot uderza o kość czaszki, ta odkształca się, powodując uwypuklenie kości wokół miejsca kontaktu.

Złamanie kości czaszki
To czy w wyniku zbyt bliskiego kontaktu z "ciałem obcym" nasze kości czaszki ulegną złamaniu zależy od ich grubości, grubości skóry głowy i gęstości włosów, oczywiście od rodzaju przedmiotu oraz szybkości uderzenia. Do złamania kości czaszki może dojść już przy upadku osoby z wysokości 180 cm. Jeśli uderzy np. tyłem głowy o podłoże.

Jeżeli narzędzie będące przyczyna urazu jest raczej wąskie (do 20 cm2) i tępokrawędziste, a cios był silny, dochodzi do tzw. włamania (infractio), czyli uszkodzenia kości sklepienia czaszki poprzez ich odłamanie, wbicie.

Bardzo często taki fragmenty maja kształt mocno zbliżony do kształtu powierzchni narzędzia, która zadano cios. Przykładem może być silny cios młotkiem. Czasem w taka ranę wklinowane są włosy ofiary. Nie ma za to rozchodzących się promieniście od miejsca włamania pęknięć.
Kiedy uderzamy w czaszkę narzędziem szerszym (np. deską), mogą powstać złamania wskutek wgięcia blaszki wewnętrznej do środka w momencie spłaszczenia kości. Pęknięcia wówczas występują najczęściej w miejscach najmniej odpornych lub wzdłuż linii promieniście rozchodzących się od miejsca urazu. Przy sile działającej z jednej strony (np. upadku z wysokości) możemy czasem zaobserwować również linie pęknięcia "w poprzek" linii promienistych, tzw. "układ koła ze szprychami".
Najczęściej spotykanym przypadkiem złamania jest złamanie kości podstawy czaszki. Prawie każdy uraz szczytu czaszki powoduje uszkodzenie kości podstawy.

  • Złamania zawiasowe przebiegają w poprzek podstawy czaszki i dzielą ją na części. Są skutkiem przeważnie uderzenia w bok głowy, rzadziej w podbródek.
  • Złamania okrężne otaczają otwór wielki czaszki. Mogą być spowodowane uderzeniem w podbródek, szczyt czaszki (głowa jest "nabijana" na kręgosłup, lub upadku na pośladki.
  • Złamania przechodzące mogą wystąpić u bardzo małych dzieci i niemowląt, kiedy masywny obrzęk mózgu może spowodować rozejście się szwów.
  • Złamania typu contr-coup powstają po przeciwnej stronie od miejsca uderzenia.

Stłuczenie mózgu (contusio cerebri)
Charakteryzuje się występowaniem drobnych wybroczyn krwawych w korze mózgu i istocie białej. W obrębie kory mózgu są widoczne obszary krwotoku i martwicy. Stłuczenia najczęściej występują w płatach czołowych i skroniowych, rzadziej na powierzchniach bocznych. Tylko wyjątkowo występują u dzieci.

  • Stłuczenia powstałe po stronie uderzenia, nie występują zbyt często i są spowodowane odkształceniem kości czaszki.
  • Pośrednie stłuczenia mózgu, występujące tylko przy upadkach, charakteryzują się występowaniem krwotoków w głębokich obszarach mózgu (np. pniu mózgu).
  • Gliding Contusions, czyli ogniska krwotoczne w korze mózgowej i leżącej poniżej istocie białej zlokalizowane w grzbietowych obszarach półkul występują najczęściej przy wypadkach komunikacyjnych.
  • Stłuczenia typu contr-coup
    Obrażenia są mniejsze (lub nie ma ich wcale) po stronie której nastąpił uraz, za to o wiele wyraźniejsze po przeciwległej stronie na osi działania siły. Spowodowane są siłami rozciągającymi, powstającymi w czaszce w chwili odbicia głowy po uderzeniu. Mózg przemieszcza się zgodnie z działaniem siły urazu, co powoduje wytworzenie się podciśnienia w szczelinie międzyoponowej po stronie przeciwnej w chwili powrotu mózgu na właściwe miejsce. Stłuczenia te prawie zawsze powstają w wyniku upadku. O ciekawe, przy upadku na twarz nie występuje stłuczenie płatów potylicznych.

Rys. - "Mechanizm powstawania urazu typu coutre coup" A- uraz w okolicę czołową, B - uraz w okolicę potyliczną, C - uraz w okolicę skroniową, D- uraz w okolicę skroniowo - potyliczną. Źródło: A. Jakliński "Medycyna sądowa"

:: Jak odczytać fałszywe dokumenty i numery VIN
:: DISCOVERY - Zbrodnie, które wstrząsnęły światem
:: Człowiek z Maree
:: Tajemnica Gatton
:: Tutoriale kryminalistyczne

:: Przygody detektywa Maxa

:: Quiz
:: VIII Edycji Konkursu Wiedzy Kryminalistycznej im. prof. Brunona Hołysta
:: Test wiedzy o historii medycyny
:: Test wiedzy o kryminalistyce i medycynie sądowej
:: Układanka
:: Zagadki kryminalne

"Wiedzieć nie znaczy rozumieć" - Juliusz Cezar


GALIEL@WEBGROUP 2005